Fossiel alfabet bij september-boekenclub besproken

Wat een eer om vorige week een Nederlandse boekenclub in Johannesburg te mogen bijwonen. Het was hartverwarmend dat iedereen Het suikervogeltje zo goed en grondig gelezen had. Een groep interessante vrouwen, die ieder zelf de ervaring van vertrekken met Ariaan deelde. Er werden goede vragen gesteld en diepgaande discussies gevoerd. Over de waardigheid van slaven, over het verleden en het heden, over heimwee en ‘be-longing’. We filosofeerden over het citaat van Julia Kristeva ‘het vreemde is in mij,’ over ubuntu en over de betekenis van het vreemdeling zijn. Hoeveel is er veranderd drie eeuwen later?

Er werd op deze mooie zomeravond ook van gedachten gewisseld over het gedicht van Antjie Krog, Fossiel Alfabet, de opdracht voorin het boek. Een van de vragen ging over welke thema’s uit het gedicht met het boek verbonden zijn. Ik had voor het gedicht gekozen omdat in de zeventiende eeuw al de basis werd gelegd voor de ‘striemende aversie’ en omdat het thema tijdloos is. En dat werd herkend. Iemand merkte op dat wat mensen menselijk maakt en de eigenschappen die daarbij horen door de tijd heen onveranderd blijven. En iemand anders vulde aan dat een fossiel ook de afwezigheid van iets benadrukt. Ik kopieer het gedicht ter overweging onderaan.

We hadden het ook over hoe onafhankelijk de vrouwen uit de zeventiende eeuw waren. Tijdens mijn onderzoek las ik ergens dat in de republiek vrouwen aanzienlijk meer vrijheid genoten dan elders in Europa. Hoewel een vrouw wel officieel de machtiging van haar man nodig om rechtshandelingen en transacties te plegen, was ze toch vrijgevochten.

‘Buitenlanders bleven zich verbazen over het fenomeen van de handeldrijvende huisvrouw; zij constateerden dat vrouwen moeiteloos de zaken van hun afwezige echtgenoten waarnamen en indien nodig zelfs handelsreizen maakten. De Engelsman Sir William Mountague, die in 1695 de Republiek bezocht, stelt zelfs dat vrouwen actiever waren in de handel dan mannen: ‘It is very observable here, more women are found in the shops and business in general than men; they have the conduct of the purse and commerce, and manage it rarely well, they are careful and diligent, capable of affairs, (besides domestic), having an education suitable, and a genius wholly adapted to it.’

Kortom, een bijzondere avond die veel stof tot nadenken heeft gebracht. Dank je wel.

Fossiel alfabet

het versteende fossiel beschrijft niet

hoe mijn blauwe ogen langs jouw ogen heenkijken

hoe jouw zwarte ogen mijn ogen ontwijken

hoe mijn witte bovenarm bloot

naast jouw zwarte bovenarm rust

hoe wonderlijk mijn steile haar naast jouw kroeskop slaapt

het fossiel beschrijft wel tot in de uiterste vertebrae

hoe de kust verblindend blijft roepen naar

het continent dat ooit

aan haar vastzat

hoe de inheemse begroeiing onbestreden geurt om haar afgescheurde kameraad

hoe de rots aan zee roest achter zijn weggedreven bloedbroeder aan

het fossiel weet dat alles ooit aan elkaar vastgezeten heeft

dat we onze harten aan elkaar hebben opgehaald toen

alleen wíj weten niet

waarom we nu met die rots-alleente zitten

en zoveel striemende aversie

(Uit: Antjie Krog Nieuwe Gedichten vertaling Robert Dorsman en Jan van der Haar, 2004)